Lezen leraren uitzonderlijk veel, of toch niet?

Met de publicatie van zijn artikel ‘De lezende leraar’ in TNTL 2/2018 beoogde Jeroen Dera, docent Moderne Nederlandse Letterkunde aan de Radboud Universiteit, een oproep te doen aan de letterkundig neerlandistiek om meer onderzoek te doen naar literatuuronderwijs. Nu eens niet vanuit de vakdidactiek of sociologie, maar juist vanuit de literatuurwetenschap. Zijn publicatie, vooral gericht aan vakgenoten, werd echter ook opgepikt door literair platform TZUM, en zoals ze daar gewend zijn, stevig aangezet gepresenteerd met de pakkende titel  “Leraren Nederlands lezen weinig en dan vooral succesromans”. Het duurde dan ook niet lang of er kwam een pittige reactie. Michelle van Dijk, schrijver en docent, fileerde het stuk van Jeroen op haar eigen blog. En natuurlijk reageerde hij op zijn beurt weer op háár inbreng.

De drie centrale vragen in het explorerende onderzoek van Jeroen waren de volgende:
Hoeveel oorspronkelijk Nederlandstalige romans lezen docenten gemiddeld per maand?
Welke waren de drie laatst gelezen Nederlandse romans?
Zijn de docenten bekend met 25 geselecteerde romantitels?

Mij gaat het er hier niet om wie er wel of niet gelijk heeft, welke nuances daarbij aan te geven zijn en om welke titels het specifiek gaat. Lees daartoe vooral zelf hun argumenten en constateer met Jeroen en Michelle dat het inderdaad moeilijk is om vast te stellen wat veel of weinig is. Waarom dan nóg een stukje schrijven?  Hoewel ik Drs. (ja, lang geleden…) voor mijn naam mag zetten ben ik geen wetenschapper, ik ben een Echte Lezer, en ik bevind me in de lezersgerichte hoek bij de ‘individuele ontplooiers’. Ik geef jongeren graag diverse opties om hun eigen boeken te kiezen, boeken die goed bij ze passen en wijs naar eventuele vervolgstappen in de verte op het kronkelige pad van de ontwikkeling naar een eigen smaak. En zoals ik jongeren hoop te inspireren probeer ik ook docenten(teams) over te halen meer en vooral breder te gaan lezen. Ik ontmoet docenten van allerlei pluimage, docenten die veel of juist weinig lezen, die alleen lezen tijdens hun vakantie of die graag academisch materiaal doorpluizen. Het zijn net mensen, en dus kom ik soms ook docenten tegen die gewoon helemaal niks lezen, die dat helemaal niet leuk vinden en ook niet zullen gaan doen. ‘Soms’… gelukkig.

De respondenten van Jeroen komen uit de Facebook groep ‘Leraar Nederlands’. Dat is een grote groep docenten die actief met hun vak bezig zijn. Er worden vaak heel zinnige vragen gesteld, mooie lessuggesties gedeeld en veel titels uitgewisseld. Het is een feest om die groep te volgen en er deel van uit te maken. Ook ik nodigde deze groep afgelopen voorjaar uit deel te nemen aan een klein onderzoek, uitgevoerd door een student van de Universiteit Tilburg. Ik wilde graag peilen in hoeverre er belangstelling bestaat voor een training Nieuwe Nederlandse Literatuur. 65 procent van de respondenten was afkomstig uit deze actieve groep docenten, 35 procent reageerde op een mail die we rechtstreeks naar Havo/VWO scholen stuurden. Nu waren de absolute aantallen niet zó hoog (een vraag van een klein projectbureautje is natuurlijk iets anders dan een vraag van een universiteit), maar de antwoorden van de 75 respondenten spraken voor zich. Ook in de Facebook groep met zulke actieve leden bestond veel belangstelling voor een training die de deelnemers in korte tijd veel nieuw materiaal levert. Los van de vraag of ze zelf vinden veel of weinig te lezen geven deze docenten aan graag over meer, en voor hun leerlingen geschikte, titels te beschikken.

Docente X: ’ Ik gebruik nu bijvoorbeeld ook wel eens die lijsten van John met titels voor verschillende klassenniveaus en daar word ik dan ook door geprikkeld. Het doel is dan toch om leerlingen aan te spreken.’ Een korte training en goede titellijsten, verwijzingen naar recensies, waar mogelijk naar kant en klare lessuggesties, naar aandacht via Literatour (100 schoolbezoeken in 2017, is dat veel?) of Inktaap (65 jury’s in 2017, is dat weinig?) kunnen er toe leiden dat de deelnemers die titels ook daadwerkelijk gaan lezen. Maar of zelf veel lezen door docenten een vereiste is om goede literatuurlessen te geven en invloed te hebben op de leesattitude van hun leerlingen is een vraag naar de pedagogisch didactische vaardigheden van de individuele docent.  Jeroen Dera wijst in het verlengde daarvan ook naar het zgn. Peter Effect, ‘naar de apostel Petrus die in Handelingen 3:5 een bedelaar antwoordt dat hij hem niet kan geven wat hij niet heeft’. Wanneer er bij docenten te weinig (titel)kennis of nauwelijks enthousiasme voor leesplezier of leesmotivatie aanwezig is ‘dan betekent dit dat literatuurdocenten van nog betere huize moeten komen om de leesattitude van hun leerlingen te stimuleren.’

Lezen voor de lijst eist in deze ook een rol voor zichzelf op, als een soort schoolcanon met  kwaliteitskeurmerk. Het prachtige instrument dat Theo Witte ontwikkelde en recentelijk is geadopteerd  door Stichting Lezen i.o.v. het Ministerie van OCW, is bij vrijwel alle docenten bekend. Maar op lang niet alle scholen wordt het rijke instrument ook écht gebruikt.  In tegendeel, helaas wordt er maar al vaak naar het corpus verwezen, “Ga daar maar eens kijken op niveau 3 en 4”, terwijl de verwijzing dan geen vervolg krijgt.  Op die manier verwordt Lezen voor de lijst toch weer tot de zoveelste lijst.

Is er een antwoord te geven op de vraag hoevéél boeken je moet hebben gelezen om je leerlingen goed advies te kunnen geven? Van Dijk stelt: “het totaal aan gelezen literatuur van je studietijd en een paar boeken per maand, of zelfs maar één, is genoeg om leerlingen goed advies te geven”.  Maar… je studietijd kan echt al heel lang geleden zijn (bij 40 jaar steek ik mijn hand op!). En een paar boeken per maand lijkt mij heel reëel, maar slechts één boek per maand…  Dat lijkt mij aan de magere kant! Nogmaals, ik kom regelmatig docenten tegen die stellen gewoon niets te lezen, of hooguit een of twee boeken in de vakantie. Gelukkig vormen de docenten geen homogene groep, zelfs niet binnen de Facebook groep, en gelukkig zijn er aantal die best veel of juist heel veel lezen, zie Michelle, Miriam, Henk, Alexander, Jürgen etc. (wanneer je de Facebook groep een beetje volgt zijn de achternamen niet nodig).

Punt is dat er een behoorlijk grote groep docenten is die graag meer en zeker ook met enige regelmaat geïnformeerd wil worden over nieuwe namen en nieuwe titels. De literaire actualiteit zit ‘em namelijk lang niet altijd in vlakke talkshows of de 3 recensies in de wekelijkse boekenbijlage van je krant. De literaire actualiteit stroomt elke week de Nederlandse boekhandels binnen, is voortdurend in beweging en beweegt soms heftig op de golven van de social media. Veel docenten hebben of nemen daar gewoon de tijd niet voor.

Jeroen Dera somt in de voorlaatste alinea van zijn artikel een heel aantal vragen voor vervolgonderzoek op die in essentie terug te leiden zijn naar onderzoek naar leesgedrag van docenten en naar wat goed literatuuronderwijs nou werkelijk is. De steen die Christiaan Weijts wierp met zijn column ‘Fuck de canon’ zullen we dan maar als katalysator opvatten om het onderzoek verder aan te zwengelen, maar nu met bijdragen van alle actoren.

Geplaatst in Advies op maat, Jongerenliteratuur, Voortgezet onderwijs | Getagged , , , , , , , , | Een reactie plaatsen

Een ontploffend draadje

Afgelopen maandag werden de nominaties voor de nieuwste versie van het ‘Beste Boek voor Jongeren’ bekendgemaakt (criteria: gepubliceerd in 2017, speelt in of raakt aan de belevingswereld van adolescenten, geschikt voor jongeren van 15-18 jaar). En je kunt er de klok op gelijkzetten, ook dit keer was er meteen gedoe over de keuze van de 10 literaire werken. Een paar jaar geleden was er géén zgn. Young Adult (YA) bij, toen tevéél YA, en nu is er maar één boek dat gemaakt wordt door een uitgeverij voor jeugdboeken en dat als YA kan worden aangemerkt. De andere negen boeken werden gepubliceerd als fictie voor volwassenen, vier vertaalde werken en vijf oorspronkelijk Nederlands.

 

 

 

 

Op Twitter groeide onder de publicatie van de trotse organisatie/jury in snel tempo een hele stortvloed aan reacties uit tot een ware ontploffing van de tijdlijn. Een paar uitgevers, enkele recensenten, een enkele schrijver en een flinke handvol YA liefhebbers roerden zich. Hoe haalde de organisatie van deze prijs het in z’n hoofd om de YA-gemeenschap in Nederland zó voor het hoofd te stoten: slechts één YA, wel een heel goede, maar soit. Het was al snel duidelijk dat vrijwel iedere gespreksdeelnemer alleen maar YA las en dat vrijwel niemand de overige werken kende. Binnen een uur tijd ontstond er een nogal eenzijdige discussie over wat de definitie van ‘Literatuur’ dan wel was (niemand wist het, ik ook niet), over de vraag of YA en Literatuur elkaar al dan niet uitsluiten, over de kwaliteit, over het gegeven dat je vooral blij moet zijn dat jongeren überhaupt lezen (maakt niet uit wát) en nog zo meer. Veel passie, veel overtuiging en héél veel stelligheid. Je zou haast denken dat je in een enge discussie over politiek, religie of seksualiteit was beland. Maar niets van dat al, het ging over het lezen van boeken(!). En de 280 karakters van Twitter stonden genuanceerde bijdragen blijkbaar echt in de weg.

Waar hebben we het eigenlijk over? De prijs voor het Beste Boek voor Jongeren gaat over boeken voor jongeren in de bovenbouw van VMBO/Havo/VWO, het gaat over jongeren die in toenemende mate zouden ‘ontlezen’, het gaat over jongeren die eindexamen moeten doen (die dus móeten lezen), het gaat over een organisatie met partners die leesbevordering willen stimuleren. En wat YA betreft gaat het kwantitatief blijkbaar over 211.575 boeken die een waarde van  3.1 miljoen euro vertegenwoordigen. En dat zijn dus geen 211.575 individuen he?!

 

 

 

 

Vanuit het perspectief van veel lezende jongeren (de twitteraars, merendeel boven of zelfs ver boven de 20 jaar) is het natuurlijk bij de beesten af dat er maar één YA-titel op de lijst staat. Begrijpelijk, zij lezen veel en kunnen zonder probleem wel 10 YA’s op de lijst plaatsen. Vanuit het perspectief van veel NIET-lezende jongeren is wel of geen YA op de lijst van genomineerden no big deal, ze lezen nl. niet. Bovendien zijn veel van de niet-lezers jóngens en die zullen de meeste YA écht niet gaan lezen, want die is vooral op meiden toegesneden. Check de fondslijsten van de betreffende uitgeverijen en tel of ze meer dan 20 % op jongens toegesneden titels aanbieden. Niet dus. Voor meiden maakt dat overigens niets uit, die lezen over het algemeen alles. Maar deze fanatieke groep veellezers leest wel behoorlijk beperkt, want vaak hetzelfde sóórt boek. Mijn idee daarover is dat als ze daar tevreden mee zijn ze dat vooral moeten blijven doen, dat is hún keuze. Lezen is fijn, enjoy!

En als we nu toch het over soorten boeken hebben: YA is geen genre, maar een doelgroepaanduiding, waarbij ‘Young’ hééél breed geïnterpreteerd kan worden.Uit Wiki:
“Een literair genre is een categorisatie voor literaire composities. Deze categorisatie kan worden uitgevoerd naar literaire techniek, inhoud van het verhaal of lengte van het verhaal. Genre dient niet te worden verward met de leeftijdsclassificatie voor een verhaal. Genres zijn vaak flexibel, waardoor een verhaal in meerdere genres kan vallen.” Geen genre dus want YA’s vind je in heel veel genres. Bv. op basis van inhoud: thriller, komisch verhaal, fantastische vertelling, griezelverhaal, sciencefiction, briefroman, liefdesverhaal, erotische vertelling, autobiografische roman, familieroman, bildungsroman, historische roman, psychologische roman, bewustzijnsroman, waargebeurd verhaal, en nog een nieuwe: sicklit.

Vanuit het perspectief van de bibliothecarissen en de boekverkopers van Nederland is het niet echt belangrijk of een titel nou een echte YA, echte literatuur of gewoon ’een lekker boek’ is. Zij proberen hun klanten zo goed mogelijk te helpen, geheel afhankelijk van de vraag van de bezoeker. Een boek om lekker in weg te dromen, om iets van te leren, een ontsnapping te bieden uit je dagelijkse sleur? Gaat het om een dun boek want volgende week moet je je leesdossier inleveren? U vraagt, wij draaien. De nominaties voor het Beste Boek voor Jongeren vormen voor hen wel een aanknopingspunt, een kapstokje om in ieder geval de Nederlandse titels (en desnoods de vertaalde) extra aandacht te geven. Een deskundige vakjury doet de voorselectie, een groep jongeren leest deze selectie en maakt de uiteindelijke keuze. “Dat zit dus wel goed”… En dan is er ook nog de occasional leesbevorderaar die blij is met élk boek dat door een jongere gelezen wordt, want tsja, die ontlezing he?!

Vanuit het perspectief van de docenten en de mediathecarissen is het minder vrijblijvend, maar in wezen niet anders, want elk jaar kent deze prijs toch een heel goede vakjury?! De nominaties bieden nieuwe boeken, eigentijdse boeken, boeken die veel docenten nog niet zelf gelezen hebben, boeken die spelen in of raken aan de belevingswereld van adolescenten, geschikt voor jongeren van 15-18 jaar, zómaar op een zilveren presenteerblaadje. Dit zal dan toch wel kwaliteit zijn! Dus: zelf even lezen en accorderen voor die literatuurlijst! Deze goedkeuring wordt overigens op een heel ander podium verleend dan dat de fanatiek YA-aanhang leest. En op het podium van de docent worden er dus terecht vijf Nederlandse boeken genomineerd voor de prijs. O ja, het zijn er tien…

Terug naar het draadje. Waarom is er dan toch een “Beste Boek voor Jongeren” met het vorig jaar drie, dit jaar slechts één YA-titel? Omdat de keuze nationaal en internationaal veel breder is dan alleen YA. Het gaat in deze niet om een keuze tussen YA of zgn. Literatuur, het gaat niet om ‘of/of’. Het gaat om ‘en/en’. Het gaat niet om het overbruggen van een ravijn met een reuzensprong (dat haal je nooit!). Het gaat om stappen zetten, voorzichtig snuffelen aan wat er zich om de hoek bevindt. Het gaat om ontwikkeling, niet om YA denigrerend weg te zetten als minderwaardig, maar om ook andere dingen te lezen en zó te groeien, niet om een hoger soort literatuur te lezen (wat dat ook moge zijn), maar om meer en verschillende boeken te lezen, out of the box, boeken die je normaliter niet zou tegenkomen. Bestaan de jongeren die zo (willen) lezen echt wel? Natuurlijk zijn die er, en ook hier geldt dat ze het juiste, beslissende boek nog moeten vinden. Een beetje hulp daarbij, van een ‘helpende volwassene’ (check Aidan Chambers) of van een bruikbare lijst is zo gek nog niet. De nominaties voor Beste Boek voor Jongeren zijn geen absolute waarheid, maar bieden je boeken die je verrijken, méér dan wanneer je blijft ronddraaien in je eigen cirkel, in de bubble van je eigen tijdlijn. Happy reading!

Geplaatst in Bibliotheek, Boekhandel, De Leesfabriek, Jongerenliteratuur, Voortgezet onderwijs | Getagged , , , , , , , , , , , , | Een reactie plaatsen

Lezen = Maatwerk

Afgelopen week bezocht ik de jaarlijkse Studiemiddag over Lezen in het VMBO. Thema dit jaar was “Lezen=Maatwerk”. Ik ben er niet elk jaar, want de meeste sprekers ken ik en de inhoud van veel lezingen zijn meestal een bundeling van wat er in de vakbladen/media verschijnt. Maar bij tijd en wijle je netwerk onderhouden is natuurlijk ook belangrijk. Deze editie wilde ik echter zeker de sessie met Aalt Prins over activerende werkvormen bezoeken en van Saskia Kuus een update krijgen van “Leeskracht”, het leesbevorderingsproject dat de vier grote steden jaren geleden inzetten en zich inmiddels ontwikkelde tot een landelijk toepasbaar instrument .

Bij mijn trainingen en workshops in het land krijg ik vaak de vraag : “Maar hoe dóe ik dat dan, hóe krijg ik mijn leerlingen aan het werk met die boeken?” De vraag naar de activerende werkvormen dus. Aalt Prins, docent jeugdliteratuur aan de Hogeschool van Amsterdam kreeg een krap half uurtje om de bezoekers een paar voorzetjes te geven. Behalve een A4-tje met  die voorzetjes nam ik vooral het enthousiasme over ‘het uitgeversspel’ mee.

‘Het Uitgeversspel’
Lees een verhaal/fragment of een boek met de klas. Verdeel de klas in 7 groepen: verfilmer, uitgever, marketingmanager, illustrator, vertaler, amateurpsycholoog, recensieschrijver, andere opties voor rollen zijn bv. boekvlogger, rapper. Globaal luidt de opdracht: stel dat dit verhaal een gloednieuw manuscript is, wat moet elke rol doen om het boek tot een succes te maken? Gebruik 7 tafeltjes, maak 7 groepen. Op een groot vel papier schrijven de leerlingen hun invallen in steekwoorden, kort! Laat ieder groepje aan een opdracht werken en na een tijdje, ca 4 minuten, doordraaien. Je kunt ervoor kiezen 1 leerling te laten zitten aan elke tafel. Die kan dan het eindresultaat presenteren per rol. Het aardige van de spreiding in de rollen is dat elke leerling ergens wel een connectie heeft. Bovendien staat er behoorlijk wat tijdsdruk op, dus vooral spontane invallen worden  vastgelegd en… gewaardeerd! En dan natuurlijk de vraag: wordt dat boek uiteindelijk een succes?


 

 

 

 

 

Als afsluiting bedacht Stichting Lezen een verhaal van onderzoeksjournalist Anja Vink. Zij werd op een gegeven moment geraakt door de eerlijke, recht-voor-z’n-raap mentaliteit van veel VMBO-leerlingen, stond zelfs eventjes voor de klas (maar dat werd geen succes), en besloot daarna een jaar lang een klas te volgen. Resultaat was het boek “Witte zwanen, zwarte zwanen, de mythe van de zwarte school”, later gevolgd door “Van deze kinderen ga je houden, een schooljaar in klas 1d van een VMBO”. De boeken, of tenminste de titels, zijn jullie wellicht bekend, het enthousiasme voor het VMBO-onderwijs en de liefde voor deze kinderen moet je echter zelf een keer meemaken.

Geplaatst in Bibliotheek, Jongerenliteratuur, Voortgezet onderwijs | Getagged , , , , , , , , , , , | Een reactie plaatsen

De nieuwste boeken van 2017

In het najaar verschenen weer een aantal mooie nieuwe boeken die ook waardevolle titels kunnen worden voor de diverse literatuurlijsten op het VO. We belichten natuurlijk enkele nieuwe boeken die per niveau ingezet kunnen worden. Oplettende volgers zullen vooral aanvullingen tegenkomen voor Mavo 3 en 4 en voor de bovenbouw van Havo/VWO.

Nieuw naslagwerk is “Queer”, een bundel met vierenveertig LHBT-hoogtepunten uit de naoorlogse literatuur van Nederland en Vlaanderen, samengesteld en ingeleid door Nienke van Leverink en Xandra Schutte. In haar recensie in de Volkskrant van Queer vraagt Peris Bekkering zich af of deze bundel op dit moment wel nodig of gerechtvaardigd is. En of de keuze van de fragmenten wel voldoende duiding geeft aan de ontwikkeling van het naoorlogse LHBT-boek. Mijn wedervraag is of dat nodig is daar waar docenten extra en/of nieuwe titels zoeken om hun leerlingen te voeden met boeken die diversiteit bieden, hoewel soms alleen met kennis van de auteur. En als we het dan toch over de afzender hebben, terecht stelt Bekkering vast dat het recente aanbod in vooral feminien en jong is. van Leferink en Schutte voeren er een aantal op in hun bundel: Hanna Bervoets, Ellen Deckwitz, Lieke Marsman, Nina Polak, Hannah van Wieringen. Genoeg namen om blij van te worden, genoeg stemmen waar leerlingen zich meer kunnen identificeren, de Nederlandse literatuur floreert!

 

 

 

 

 

 

 

Drie nieuwe titels uit de cursus ‘Leesbevordering in het VMBO, dat werkt!’

Made by Indira – Twee perspectieven, heel herkenbaar en eigentijds probleem: Modemeisje Terra leert hoe haar leeftijdsgenootje in India wordt uitgebuit. Primark en kinderarbeid  versus naïviteit en/of egoïsme.
Dex – Vrolijk boek, jongensperspectief, vriendschap, Dex wil eigenlijk naar het VMBO maar moet naar de havo…  De kantine, tosti’s en broodjes kroket zijn in eerste instantie de sleutelwoorden voor de schoolcarrière van Dex.
Niet thuis – Alle bruggers kennen deze auteur, nu weliswaar geen school als podium, maar een tehuis voor kinderen met een haakje,  de samenwerking tussen de kinderen om ‘grotemensenproblemen’ op te lossen kennen we al uit de schoolboeken van Jacques.

Abdelkader Benali – Mijn naam is Leo
Annemarie Bon – Free run
Khalid Boudou – Iedereen krijgt klappen
Caja Cazemier – Verboden terrein / Mission Impossible / Made by Indira
Bibi Dumon Tak – Latino King
Inez van Loon – Scatewise (5 delige serie)
Rom Molemaker – Moord op school / Uit de schaduw / De kleur van bloed
Marieke Nijkamp – 54 minuten / Voor ik je loslaat
Mijke Pelgrim – Dex
Vrank Post – Bad boys for life / Headshot
Anouk Saleming – Paradise now!
Marlies Slegers – Onder mijn huid / Vijftien
Barry Smit – Om het nu
Marcel Vaarmeijer – Wendy’s moeder
Jacques Vriens – Niet thuis

 

 

 

 

 

 

 

Drie nieuwe boeken van Nederlandse auteurs, ook geschikt voor Mavo 3/4 leerlingen

Otis – Veel nationaliteiten, veel talen, jongerencultuur, jongensperspectief, een aantal fijne onwaarschijnlijkheden, snelle handeling (waardoor het boek een  beetje rommelig lijkt te worden), “Heeft ie nou net z´n moeder vermoord?” Net als in zijn eerste boek is ‘verwaarlozing’ een belangrijk thema. Auteur is heel bereikbaar, ook fijn!
Voor ik je loslaat – Opvolger van een sensationeel eerste boek, veel persaandacht, veel aandacht in de social media. Alaska, sneeuw en kou bieden genoeg elementen om er een beklemmend en naargeestig verhaal van te maken. Al dan niet verstuurde brieven, eerdere gesprekken en andere stijlmiddelen maken dat het weer een lekker beklemmende thriller  wordt.
Schwung – Hoe creëer je succes? Nou gewoon, met branie, Excell-sheets en wat creativiteit! In een lichte stijl, maar een voortdurend dreigende ondertoon, zet de auteur sterke personages neer. In dit verhaal gaat het alleen maar om winstcijfers, negatieve resultaten bestaan niet. Lekker ongemakkelijk sfeertje, net als in het vorige boek van van Stralen, ‘Tankstelle’. Zie ook de recensie op De Leesfabriek

Dirk Bracke – De bruid / De martelaar
Auke Hulst – Slaap zacht, Johnny Idaho
Geert Klaassen – De zilveren raaf
Koos Meinderts – De zee zien / Lang zal ze leven
Mirjam Mous – Het Eos project
Martijn Niemeijer – Otis
Marieke Nijkamp – 54 minuten / Voor ik je loslaat
Daan Remmerts de Vries – Geest
Jelmer Soes – Lichaam van licht
Auke van Stralen – Tankstelle / Schwung
Michiel Stroink – Of ik gek ben / Tilt
Buddy Tegenbosch – Lifestream
Peter Terrin – Monte Carlo
Elfie Tromp – Underdog
Esther Walraven – Daan en Nadia

 

 

 

 

 

 

 

Drie nieuwe boeken, die geschikt zijn voor 3 en 4 VWO / 4 HAVO, deels gekozen uit de bundels van Brands, Giphart en van Leverink

Onder een hemel van sproeten –   Bij Boogers is het nooit echt vrolijk… maar ook nu is er behalve jeugdtrauma’s, racisme en depressie de troost van muziek en boeken. Opvallend is dit keer de rol van de natuur. Boogers maakt slim gebruik van tijdsprongen en perspectiefwisseling en voert daardoor de spanning steeds verder op. Zie ook de recensie op De Leesfabriek
Vrije val –  Een verhaal over schuld en boete tegen de achtergrond van de Bijlmerramp. Twee jonge meisjes raken tegen wil en dank met elkaar vervlochten en kunnen elkaar daarna niet meer loslaten. Mooie psychologische schets van de verhoudingen, het verhaal  culmineert in een bijna spannende omkering  van de rollen. Zie ook de recensie op Books and Bubbles
De notaris en het meisje – Goede historische roman, fijne proporties voor een jongere lezer, het boek straalt kracht uit, maar gaat ook steeds zwaarder wegen wanneer Groningse Anna in het prostitutiecircuit van Amsterdam terecht komt. Zie ook de recensie op De Leesfabriek

Alex Boogers – Alleen met de goden / Onder een hemel van sproeten
Johan Faber – De veteraan
Ronald Giphart – Harem
Toine Heijmans – Pristina
Martine de Jong – De mannen van Raan
Roelof ten Napel – Het leven zelf
Anne Nijzen – Vrije val
Patrick Pauw – De terugkeerling
Auke van Stralen – Tankstelle/ Schwung
Peter-Paul Rauerda – De negen kamers
Jaap Robben – Birk
Michiel Stroink – De notaris en het meisje
Peter Terrin – Monte Carlo
Elfie Tromp – Underdog
Solomonica de Winter – Achter de regenboog

 

 

 

 

 

 

 

Nog drie titels voor 3 en 4 VWO, boeken en auteurs, deels gekozen uit de bundels van Brands, Giphart en Leverink

Ivanov – Bervoets vertelt het schimmige verhaal over de wetenschapper die mens en aap probeert te kruisen. ‘Ivanov’ is een vlot verteld verhaal over goed en kwaad, over ethiek in de wetenschap. Student Felix raakt verstrikt in geheimen en verleiding terwijl hij probeert zichzelf uit te vinden, in liefde en de groei naar volwassenheid. Bervoets heeft hier weer een curieus gegeven bij de horens gevat. Zie ook de recensie op De Leesfabriek 
Verkruimeld land – Als in een estafette geven de personages in dit verhalenboek steeds het woord door aan een volgende verteller. In een harde wereld waar echter ook het geluk op elke hoek van de straat te vinden is hopen de vertellers ook hun eigen geluk te vinden. Maak kennis met het echte leven in dit boek over sterke mensen! Zie ook de recensie op De Leesfabriek
Voorland – Kun je een eeuwige cyclus doorbreken? De individuele mens als schakel tussen verleden en toekomst lijkt nietig. Is in de ketting ‘grootvader, vader, kleinzoon, etc’, een van de schakels zélf in staat een breuk te forceren? Leven en dood, ziekte en gezondheid worden met literaire stijlmiddelen aangepakt om de breuk te realiseren. Zie ook de recensie op Tzum

Bernlef – Een onschuldig meisje
Hanna Bervoets – Alles wat er was / Efter / Ivanov
Renate Dorrestein – Reddende engel
Esther Gerritsen – Roxy
Auke Hulst – Kinderen van het ruige land / Slaap zacht, Johnny Idaho
Eva Kelder – Het leek stiller dan het was
Sytske van Koeveringe – Het is maandag vandaag
Piter Kranenborg – Astronaut (verhalen)
Nina Polak – We zullen niet te pletter slaan
Henk Rijks – De luizenvader
Aya Sabi – Verkruimeld land
Barry Smit – Tahrir
Vincent van Warmerdam – De plectrumfabriek
Tommy Wieringa – De dood van Murat Idrissi
Octavie Wolters – Voorland

 

 

 

 

 

 

 

Drie boeken, die net wat moeilijker zijn, voor 5 en 6 VWO en 5 HAVO, ook weer gedeeltelijk uit de bundel van Brands

Duizend vaders – Jonge dochter van bootvluchtelingen raakt verstrikt in de ellende van haar verdwenen vader en psychisch gestoorde moeder. In Nederland weet de Chinese maffia haar familie toch nog te vinden en te midden van gokkers en hoertjes probeert het opgroeiende meisje te overleven met een bloeiende fantasie als enige reddingsboei. Magisch realisme op een zompige Hollandse bodem.  Heerlijk bombastisch. Zie ook de recensie op Hebban
En we noemen hem – De zoektocht van de auteur naar het ware verhaal achter de familiemythe van de ‘Bommenneef’ eindigt in ‘Verzetsheld valt van voetstuk’. Maar er is meer, wat is fictie, wat is feit in deze roman? Slimme constructie helpt om de aandacht vast te houden en de spanning op te bouwen. Lieveling van recensenten en van veel particuliere lezers! Zie ook de recensie op Tzum
Probeer om te keren – In verbondenheid toch langs elkaar leven, in het dorp van Eline zoals op veel plaatsten in Nederland gebeurt het. De moeder van de laagbegaafde Michelle legt een claim op Eline, die zich daar niet aan weet te ontworstelen. Hoe handhaven de personages in deze roman zich? Met alle verwachtingen en hoop die iedereen toch koestert? Of niet? Over vertrouwen en vriendschap, maar ook over al niet loslaten. Zie ook de recensie op De Leesfabriek

Nhung Dam – Duizend vaders
Anne-Gine Goemans – Honolulu King
Marjolijn van Heemstra – En we noemen hem
Bregje Hofstede – De hemel boven Parijs
Auke Hulst – En ik herinner me Titus Broederland
Murat Isik – Wees onzichtbaar
Bertram Koeleman – De huisvriend
Thomas Lieske – Door de waterspiegel
Hannah van Munster – Onder de dreven
Ilja Leonard Pfeiffer – La Superba
Marijn Sikken – Probeer om te keren
Menno van der Veen – Rimpelgeweld
Ivo Victoria – Billie en Seb
Niña Weijers – De consequenties
Inge Schilperoord – Muidhond

Geplaatst in Advies op maat, Bibliotheek, Boekhandel, De Leesfabriek, Jongerenliteratuur | Getagged , , , , , , , , , , , | Een reactie plaatsen

Cursus ‘Lezen kan beter’

Sinds deze week kunnen lees-mediaconsulenten en adviseurs educatie die actief zijn binnen het VO zich inschrijven voor een attractieve cursus die inzoomt op leesplezier en leesmotivatie voor jongeren. Lezen kan beter! dompelt je onder in de ontwikkelingen rond Young Adult lezers: projecten, werkvormen, evenementen en heel veel achtergrondkennis.

DBOS Lezen kan beter Goes 1Het zwaartepunt ligt daarbij op het VMBO, maar ook havo en vwo zullen aandacht krijgen. Het Leesbureau is een van de mede-ontwikkelaars van deze opleiding die geïnitieerd wordt door Kunst van Lezen en in het najaar voor het eerst van start gaat.

Lezen kan beter! is een driedaagse cursus waarbij je getraind wordt door specialisten als Carolien Krikhaar, Floor van Renssen, Peter van Duijvenboden, Liselotte Dessauvagie en John Schrijnemakers van Het Leesbureau.
Cursusdata zijn 31 oct., 7 nov. en 12 dec. Schrijf je meteen in, of in ieder geval vóór 30 september! Check de info via de site van de Bibliotheek op school.

En… wat levert deze cursus je op? Na afloop van deze opleiding heb je:
• up to date informatie over Young Adult Literature;
• kennisgenomen van diverse landelijke en lokale projecten, producten en activiteiten rond   leesbevordering;
• alle ins en outs uitgewisseld met collega’s rond projecten en activiteiten met betrekking       tot leesplezier in het vo; wat werkt, wat werkt niet, tips, flops en succesnummers;
• vanuit het docentperspectief ervaren hoe er gewerkt wordt aan leesmotivatie en literaire     competentie;
• ervaren wat de nieuwste digitale didactische werkvormen zijn en hoe je dit in kunt zetten.

 

 

Geplaatst in Bibliotheek, De Leesfabriek, Jongerenliteratuur, Voortgezet onderwijs | Een reactie plaatsen

Training ‘Leesbevordering in het VMBO, dat werkt!’

In opdracht van Kunst van Lezen ontwikkelde John Schrijnemakers van Het Leesbureau in 2014, samen met Liselotte Dessauvagie van Dessgevraagd, een training leesbevordering voor docententeams. Leesbevordering in het VMBO, dat werkt! werd de afgelopen drie jaar over heel Nederland uitgerold binnen het project de Bibliotheek op School, specifiek voor het VMBO.

Cursus HorstDe training van twee dagdelen vindt plaats in het kader van het programma’de Bibliotheek op school – voortgezet onderwijs’ van Kunst van Lezen. Binnen dit programma werken de school en bibliotheek nauw samen om een goede leesomgeving voor de leerlingen te creëren, zodat lezen uitdagend en interessant wordt, en een vanzelfsprekend onderdeel van het onderwijs. De training is een onderdeel van de stimuleringsregeling ‘de Bibliotheek op school voor vmbo-scholen’ die via de Bibliotheek wordt aangeboden.

Wat levert de training op?
• Kennis over de achtergronden van leesmotivatie, leesplezier en vrij lezen
• Kennis over een geschikte leesomgeving en een aanzet voor een goed leesplan
• Aangescherpte collectiekennis waarbij veel nieuwe titels aan bod komen
• Tips en ideeën die direct toepasbaar zijn in de klas en op school
• Kennismaking met diverse leesbevorderingsprojecten
• Plan om als team gezamenlijk op de hoogte te blijven van de uitkomsten
• Een enthousiast en gemotiveerd team om van leesbevordering in het vmbo werk te maken!

Ook het komend jaar zal “Leesbevordering in het het VMBO, dat werkt!” op meer dan 20 scholen in Nederland gerealiseerd worden. Voor vragen over de Bibliotheek op school – voortgezet onderwijs kunt u contact opnemen met Marleen Wijnen, projectleider, info-vo@debibliotheekopschool.nl.

VMBO 1 VMBO 2

Geplaatst in Bibliotheek, Geen categorie, Jongerenliteratuur, Makkelijk lezen, Voortgezet onderwijs | Een reactie plaatsen

Trending: #HetVakNederlands

Fuck de canon 2“Het vak Nederlands moet op schop” is niet alleen de titel van een manifest dat door Theo Witte, een van de invloedrijkste publicisten over datzelfde vak, in Groningen op de Dag van Taal Kunst en Cultuur werd gepresenteerd, maar ook de essentie van de discussie die afgelopen dagen losbarstte na een column van Christiaan Weijts met de titel “De boekenlijst is misdadig, fuck de canon”. De social media stonden er bol er van en in de besloten groepen op FB rolden voor- en tegenstanders van de ‘stelling’ over elkaar heen. Ook ik mengde me in de discussie en trof daar diverse opponenten. Uiteindelijk concludeerden we dat we eigenlijk veel meer deelden dan dat we van elkaar verschilden in onze mening over wat er met het vak aan de hand was.

Toen ik, ver terug in de vorige eeuw, Nederlands studeerde dacht een aantal (wetenschappelijk) docenten er vast goed aan te doen: binnen het vak waren literatuurgeschiedenis en ook de canon speerpunten, leesplezier was (is?) van ondergeschikt belang. Het heeft niet veel geholpen… Ik ben zelfs overgestapt naar psycholinguïstiek omdat ik dan tenminste geen poëzie tot vier lagen achter de komma hoefde te analyseren of me hoefde te verdiepen in Taalbeheersing (heet dat tegenwoordig nog zo?). Ik denk dat ik het Nederlands vrij redelijk beheers, maar mijn brede belangstelling voor de Nederlandse letteren heb ik niet te danken aan de opleiding Neerlandistiek. Eerder aan een VO-docent Nederlands die herkende dat zijn leerling graag alles van de Vlaamse magisch-realistische schrijvers las en er daarna, tijdens het examen, diep op inging. En die “andere doelen”? Die kwamen daarna als vanzelf. Datzelfde zag ik overigens bij een van onze jongens die heel gemakkelijk wiskunde en natuurkunde tot zich nam, maar dan weer net niet het boekje van zijn docent volgde. Via het HBO is hij in het WO terecht gekomen en is hij een jaar of vijf geleden cum laude afgestudeerd. Ergo, zoals mediathecaris Tilly Osinga het in de discussie ook al stelde: “literaire competentie en leesplezier hoeven elkaar niet uit sluiten”. Maar leesplezier (en dus leesmotivatie) wordt wel vaak vergeten of overgeslagen onder het mom van: “het hoeft niet leuk te zijn”. Mijn stelling is dat het wél leuk moet zijn. Pas dan neem je ze mee en kun je ze bijna alles aanreiken en leren wat jijzelf ook belangrijk vindt.

Terug naar de actualiteit!
De hashtag #kominverzet was hier heel goed van toepassing geweest, ware het niet dat een peroxide politicus die hashtag al had geconfisqueerd! Ja, het was na die column wel een voorspelbare reactie van veel docenten. Natúúrlijk hebben zij het beste met hun leerlingen voor. Dus dacht ik “OK, spartel even tegen, het was ook een lekker eenzijdige column, zoals columns overigens ook horen te zijn…”. Nu ben ik zelf geen docent, maar ik kom wel op veel scholen en zie en hoor dat nog heel veel docenten met diezelfde titels van diezelfde canon en dezelfde vier kantjes van die leeslijst van die gymnasiumleerling uit Weijts’ column aankomen. Ook in 2016. Ik kom nog heel wat docenten tegen die niet verder denken dan ‘lezenvoordelijst.nl’ (overigens ook van Theo Witte) en hun leerlingen met dat kluitje het riet insturen. En ik kom helaas nog heel wat leerlingen tegen die net zo beteuterd kijken als die gymnasiumleerling (en dan heb ik het nog niet over leerlingen uit havo 4 of VMBO 3). “Leve een goede mediathecaris”, denk ik dan… De terreur van ‘de’ lijst bestaat dus nog steeds en het is te hopen dat steeds meer docenten zich realiseren dat zij als belangrijkste bemiddelaar een cruciale rol spelen bij leesmotivatie en leesplezier.

De lezer is niet dood
De lezer is niet dood 2Behalve reaguren op social media heb ik daarom nog even wat toegevoegd aan de discussie: lees het schotschrift van Alex Boogers, “De lezer is niet dood” (slechts 5 euro in de boekhandel…). Lieve docenten, neem de moeite om die 50 pagina’s van Alex te lezen (over ‘De docent als een vonk waarmee hij het licht in een leerling kan aansteken.’) en schaf daarna voor de mediatheek het hele oeuvre van Alex aan om jouw leerlingen te boeien met eigentijdse literatuur. Of nog beter: nodig hem uit om op school te komen praten over literatuur en lezen, over jongeren die wel willen lezen en over docenten die hen de weg kunnen wijzen!

Alex 3
Lees het manifest via ‘Neder-L’, Elektronisch tijdschrift voor de neerlandistiek sinds 1992.

En omdat ik het toch niet kan laten: lees op De Leesfabriek wat jongeren zelf vinden van Alex’ boeken! Vrijwel alle boeken van Boogers zijn daar besproken 🙂

Geplaatst in Boekhandel, De Leesfabriek, Jongerenliteratuur, Voortgezet onderwijs | Getagged , , , , , , | Een reactie plaatsen

Themaboeken bij je eigen praktijkl

Midden in de Kinderboekenweek zat ik bij de 20102015 003tandarts. Soms moet dat even gebeuren, maar bij mijn tandarts is dat geen straf. Je mond valt vanzelf open bij het zien van de fantastische keuze aan kinderboeken die hij verzameld heeft. Kinderboeken over tanden, over poetsen, over de tandarts… Daarom maakte ik een kort filmpje over het waarom van dit prachtige behang. Of zou het toch meer dan puur behang zijn? Natuurlijk is het meer. Hans Beukers vertelt het u zelf!

En inmiddels zijn er weer wat nieuwe boeken die tandarts Hans aan zijn verzameling kan toevoegen. Voor de jongsten is er een uiterst simpel maar effectief boekje van Uitgeverij Veltman: “Hoe poets ik mijn tanden?”, inclusief een borstel en een ‘gebitje’met kartonnen tandjes om echt te kunnen oefenen. Dan is er een ‘schools’boekje over het nut van tandenpoetsen van Uitgeverij Corona en verder nog een hilarisch verhaal voor kinderen vanaf een jaar of negen over “De waanzinnige tandarts” van de Engelse comedian David Walliams. Een uitgave van Clavis Uitgeverij. Succes verzekerd!

Hoe poets ik mijn tanden

Waarom moet ik

De waanzinnige tandarts

Geplaatst in Advies op maat, Boekhandel, Primair onderwijs, Uitgeverij | Een reactie plaatsen

Brands’ en Giphart’s keuze

Deze week kreeg ik van een mediatheekmedewerkster de vraag naar wat Nederlandse titels die juist voor 3e en 4e klas VWO-leerlingen interessant zouden zijn. “We willen ze tenslotte aan het lezen houden”. En dan liefst net een stap verder dan het gemiddelde jeugdboek of de zoveelste Young Adult roman. Natuurlijk wil ik op een ander moment graag een lans breken voor goede jeugdliteratuur op het voortgezet onderwijs (Hoera voor de Gouden Lijst!) of zelfs voor het toestaan van vertaalde boeken… maar deze vraag kwam echt voort uit de behoefte om bruikbaar materiaal in handen te hebben om in gesprek te gaan met docenten van haar school. Wat kunnen we ze laten lezen dat de goedkeuring van veel docenten wegdraagt, wat sluit aan bij de belangstellingssfeer van de jongeren, wat heeft voldoende kwaliteit om met voorrang op DE lijst te mogen? Het treft dat er afgelopen maand een mooi overzicht verscheen van de hand van Wim Brands. “De Nederlandse literatuur van de 21ste eeuw, de nieuwe schrijvers van het nieuwe millenium”, samengesteld door Wim en Nicci Brands, inderdaad vader en dochter. Behalve de bundel van Wim Brands kan ik jullie ook nog aanraden “De Nederlandse coming-of-age Literatuur in 100 verhalen”. Verzameld door Ronald Giphart, verscheen deze bundel een jaartje geleden bij Prometheus. Niet alles is echt recent, maar ook de meeste titels uit deze tweede bundel zijn zeker interessant voor 3 en 4e klas VWO-leerlingen. En natuurlijk kan ik alleen maar benadrukken dat iedereen eerst zelf ook wat titels van deze (of andere) lijsten zelf leest.

Min of meer recent verschenen boeken, die geschikt zijn voor 3 en 4 VWO (en 4 HAVO)

Frank Gunning – Meisje van glasDe Nederlandse Literatuur Brands
Leon Verdonschot – Alles van elkaar
Dimitri Verhulst – Kaddisj voor een kut
Ernest van der Kwast – De ijsmakers
Myrthe van de Meer – PAAZ / Kalf / Up
Nina Polak – We zullen niet te pletter slaan
Ralph Mohren – Tonic
Anna Drijver – Ei
Jaap Robben – Birk
Peter Terrin – Monte Carlo
Martine de Jong – De mannen van Raan
Alex Boogers – Alleen met de goden (wel erg dik!)
Johan Faber – De veteraan
Geertje Kindermans – De lieve vrede
Ronald Giphart – Harem
Marita de Sterck – Valavond (Vlaams !)De mannen van Raan
Els Beerten – Een mens is genoeg (Vlaams !)
Peter Zantingh – De eerste maandag van de maand
Anuar – Op zoek naar mijn voorhuid
Elke Geurts – De weg naar zee
Toine Heijmans – Pristina
Esma Linneman – Muse
Gerwin van de Werf – Luchtvissers

Nog meer voor 3 en 4 VWO, boeken en auteurs gedeeltelijk gekozen uit de bundel van Wim Brands
(laat de docenten de door Brands en Giphart gekozen fragmenten lezen !!)

Walter van den Berg – Van dode mannen win je nietGiphart Coming of age
Bernlef – Een onschuldig meisje
Hanna Bervoets – Alles wat er was / Efter
Thijs de Boer – Ketamine
Emma Curvers – Iedereen kan schilderen
Anne van den Dool – Achterland
Wilma Geldof – Elke dag een druppel gif
Esther Gerritsen – Roxy
Toine Heijmans – Op zee
Philip Huff – Niemand in de stad
Auke Hulst – Kinderen van het ruige land / Slaap zacht, Johnny Idaho
Eva Kelder – Het leek stiller dan het was
Renee Kelder – De parttime-junkie
Shira Keller – M.
Barry Smit – Om het nu
Christine Otten – Rafael La Superba
Job Breemer ter Steege – De dolfijnen
Auke van Stralen – Tankstelle
Vroukje Tuinman – De rouwclub

Boeken die net wat moeilijker zijn, voor 5 en 6 VWO en 5 HAVO, ook weer gedeeltelijk uit de bundel van Brands

Erik Jan Harmens – Hallo muur
Nina Weijers – De consequenties
Kees van Beijnum – De offers
Gustaaf Peek – Godin, Held
Sander Kollaard – Stadium IV
Renate Dorrestein – Weerwater
Annelies Verbeke – Dertig dagen
Bregje Hofstede – De hemel boven Parijs Boy
Philip Huff – Boek van de doden
Bertram Koeleman – De huisvriend
Thomas Lieske – Door de waterspiegel
Hanna Loontjes – Misschien wel niet
Renee van Marissing – Strak blauw
Jan van Mersbergen – Naar de overkant van de nacht
Hannah van Munster – Onder de dreven
Naomi Perquin Boekwijt – Hoogvlakte
Yves Petry – Liefde bij wijze van spreken
Ilja Leonard Pfeiffer – La Superba
Anton Valens – Het boek Ont
Wytske Versteeg – Boy
Christiaan Weijts – Art. 258b. / De linkshandigen

Geplaatst in Bibliotheek, Jongerenliteratuur, Voortgezet onderwijs | Getagged , , , , , | Een reactie plaatsen

Slimme leestips voor jongeren vanaf een jaar of 15

Allemaal klaar met je school(werk), de laatste examens gedaan, al dan niet geslaagd, maar wel toe aan een tijdje relatieve rust? Dan snak je natuurlijk naar zon of zee of strand… maar wel altijd een stapeltje lekkere boeken die niks met school te maken hebben. Al blijft het natuurlijk leuk als dat boek uiteindelijk wel te gebruiken is voor de een of andere lijst, of zinvol blijkt te zijn voor een latere school/studieopdracht. ‘Efficiëntie’ is een concept dat niet alleen bruikbaar is door mensen die groter zijn gegroeid, maar zéker ook voor jongeren die altijd tijd tekort komen om al die leuke, spannende, romantische, sportieve en culturele activiteiten te combineren. In het kader van de efficiëntie geef ik hier daarom meer dan 20 tips voor lekker lezen. Wil je iets meer weten over de titel van jouw voorkeur? Een aantal van deze boeken is al gerecenseerd door de Zomerlezen jongeren van De Leesfabriek, of de recensies staan op de rol om gepubliceerd te worden. Wanneer er nog geen link aan de leestip van jouw keuze vastzit, gaat die in de loop van de komende weken alsnog verbonden worden, zodra er tenminste een recensie gepubliceerd is. Ook de jongeren van de Leesfabriek hebben namelijk vakantie…

En als jij zo ongeveer tussen de 15 en 25 jaar bent en óók graag leest… dan wil je misschien ook meelezen en meeschrijven aan recensies om je leesplezier te delen met andere jongeren. Reageer dan door een mailtje te sturen naar info@deleesfabriek.nl of info@deleesfabriek.be. Dan nemen wij z.s.m. contact met jou op.

Birk – Jaap Robben – Uitgeverij de Geus
Boy – Wietske Versteeg – Uitgeverij Prometheus
Dagpauwoog – Eva Meijer – Uitgeverij Cossee
De afvallige – Jan van Aken – Uitgeverij Querido
De consequenties – Nina Weijers – Uitgeverij Atlas Contact
De dolfijnen – Job Breemer ter Steege – Uitgeverij Passage
De huisvriend – Bertram Koeleman – Uitgeverij Atlas Contact
De man van je leven – Arthur Japin – Uitgeverij Arbeiderspers
De nacht van Lolita – Rob Waumans – Uitgeverij Atlas Contact
De parttime junkie – Renée Kelder – Uitgeverij Prometheus
De poolster – Anna Chojnacka – Uitgeverij Luitingh Sijthoff
Feest van het begin – Joke van Leeuwen – Uitgeverij Querido
Het land 32 – Daan Heerma van Voss – Uitgeverij De Bezige Bij
Het leek stiller dan het was – Eva Kelder – Uitgeverij Meulenhoff
Hotel Vertigo – Kees ’t Hart – Uitgeverij Querido
Kalf – Myrthe van de Meer – Uitgeverij The House of Books
La Superba – Ilja Leonard Pfeiffer – Uitgeverij Arbeiderspers
Leeuwenstrijd – Thomas van Aalten – Uitgeverij Nieuw Amsterdam
Luchtvissers – Gerwin van de Werf – Uitgeverij Atlas Contact
Monte Carlo – Peter Terrin – Uitgeverij De Bezige Bij
Pristina – Toine Heijmans – Uitgeverij Atlas Contact
Tankstelle – Auke van Stralen – Uitgeverij Nieuw Amsterdam
Tilt – Michiel Stroink – Uitgeverij Meulenhoff
We zullen niet te pletter slaan – Nina Polak – Uitgeverij Prometheus

Het leek stillerCON_VanDerWerf_08.inddPristina

Geplaatst in Advies op maat, Bibliotheek, Boekhandel, De Leesfabriek, Jongerenliteratuur, Voortgezet onderwijs | Getagged , , , , , , | Een reactie plaatsen