Zusje – Janneke Schotveld en Rifka Mels
28 november 2025
In de aanloop naar de politieke verkiezingen van dit najaar laaide de discussie over artikel 23 weer eens op. Ook nu weer bleek dat veel deelnemers aan die discussie voorbij gaan aan de emoties die deze controverse met zich mee brengt voor leerlingen. Politici en schoolleiders werden geïnterviewd, pro’s en contra’s geschetst en oh ja… leerlingen mochten ook iets zeggen. Maar die laatsten vooral als illustratie rond “het probleem lhbti+”. En aan het eind werden de pijn en de emoties van de betreffende leerlingen terzijde geschoven en bleef alles zoals het was. Graag maak ik hier ruimte voor deze jongeren met een bespreking van ‘Zusje’, een nieuwe loot aan de boom waarin al zo veel mooie Slash-boeken hangen.
Slash 2.0
Voor wie het even kwijt is: ‘Slash’ is die reeks met indringende levensverhalen van jongeren, opgetekend door de beste jeugdboekenschrijvers in het Nederlandse taalgebied. De serie werd geïnitieerd door Edward van de Vendel; de meeste boeken verschenen tussen 2008 en 2017. Afgelopen zomer werd de serie nieuw leven ingeblazen met het verschijnen van twee boeken. Allereerst ‘Zusje’ door Janneke Schotveld en Rifka Mels en verder met ‘Het ziekste spelletje ooit’ door Edward van de Vendel en Roy Looman. Het boek van Edward en Roy verscheen trouwens al eerder in 2015 maar kreeg voor deze 5e (!) druk een nieuwe titel en een nieuwe vormgeving. En behalve bovengenoemde boeken zullen in 2025 en in 2026 nog enkele nieuwe verhalen verschijnen. Goed nieuws dus voor liefhebbers van eerlijke, echt gebeurde, goed geschreven verhalen voor jongeren.
Rifka en Tabitha
Ons hoofdpersonage groeit op in een zwaar reformatorisch milieu. Het hele gezinsleven en ook haar schooltijd staat in het teken van de bijbel en van zonde. Rifka en haar jongere zusje Tabitha hebben het daar erg moeilijk mee. Treffend beschrijft Schotveld de aanvaringen tussen Rifka en haar ouders, de twijfels die ze als tiener, net als haar vriendinnen, heeft en zeker ook wat ze moet doen wanneer ze ontdekt dat ze lesbisch is. En dat dus op een zwaar christelijke school. Hoe moet ze omgaan met al die vragen? Rifka beleeft die twijfels over de religie in haar leven in stilte, maar Tabitha heeft daar veel meer moeite mee. Zij rebelleert veelvuldig en luidruchtig en kan door een bipolaire stoornis ook het leven buiten het gezin niet aan. Ze pendelt heen en weer tussen het verblijf doordeweeks in een psychiatrische instelling en het gezinsleven in de weekeinden. Uiteindelijk maakt ze vertwijfeld een eind aan haar leven. Dit alles vindt plaats vóór we het boek open slaan.
Zusje
Rifka gaat fietsen. Een fietstocht naar een vriendin in Noorwegen klinkt als een fijne vakantie. Maar voor Rifka is het veel meer. Het lijkt erop dat ze de zwaarte van haar tienerleven achter zich laat en met een open blik onderweg gaat naar een nieuw leven als jongvolwassene. Een pijnlijk achterwerk en zware benen lijken het grootste probleem te worden gedurende de weken die vóór haar liggen. Maar ze neemt natuurlijk zichzelf mee én haar zusje. Gelukkig komt ze onderweg mensen tegen die haar helpen wanneer het even tegenzit, maar haar ook nieuwe perspectieven geven om tijdens het fietsen alle vragen nogmaals te herkauwen. Schotveld slaagt erin om zowel de pijn van dit meisje om het verlies van haar zusje als de hoop op een leven zónder een keurslijf overtuigend te verwoorden. Tussen de regels door doet ze dat overigens ook met de ouders van Rifka en Tabitha. Ondanks de onhandige gesprekken tussen de ouders en hun dochters, die de meiden veel frustratie bezorgen, lezen we in die gesprekken ook de liefde van de ouders voor hun dochters. Schotveld blijkt ook daar invoelend, zonder vooroordelen.
Groei
In dit boek roman komen we een heleboel vakjes tegen die de auteurs meteen kunnen afvinken als het gaat om de vraag of dit een young adult roman is. Zonder enige twijfel gaat het hier om een reis van een onzekere tiener naar een meer evenwichtig leven als jongvolwassene. Rifka kijkt terug op de eigen acceptatie van haar identiteit en seksualiteit, ze maakt onderweg kennis met andere mensen, ze stapt met veerkracht over haar sociale angsten heen en leert de zelfmoord van haar zusje een plek te geven. De fietstocht naar Noorwegen is een metafoor voor de zoektocht naar zichzelf en daarnaast een echte roadmovie, inclusief de aandacht voor de omgeving. En zoals dat hoort eindigt dit boek ook met hoop. Niets dan vinkjes dus.
Met dank aan Uitgeverij Querido voor het leesexemplaar
‘Zusje’ snel bestellen? Dat kan via deze link bij Libris.nl
