Het raadsel van Bletchley Park – Ruta Sepetys en Steve Sheinkin
3 december 2025
Sinds een paar dagen luister ik naar de podcast ‘Schaduwoorlog’ van de Volkrant-journalisten Huib Modderkolk en Annieke Kranenberg. In deze podcastserie duiken de makers in de wereld van spionage, sabotage, beïnvloeding en cyberaanvallen, ze bespreken kortom de actuele realiteit van hybride oorlogsvoering. Dat bracht mij terug bij ‘Het raadsel van Bletchley Park’, een boek dat ik in de zomer las maar dat eigenlijk al in 2024 verscheen. Het is een verhaal over een Engels landhuis vol geheimen, raadsels en codes. De auteurs laten hun lezers kennismaken met een versie van hybride oorlogsvoering zoals die in WO2 voorkwam. Voor een geslaagd jeugdboek heb je daar natuurlijk een paar slimme jongeren voor nodig, een klein persoonlijk drama en wat waargebeurde elementen uit de realiteit van de oorlog.
Vreemde Berichten
1940. De Tweede Wereldoorlog is net losgebarsten. De moeder van Lizzie (14 jaar) en Jacob (19 jaar) werkt bij de Amerikaanse ambassade in Londen, maar verdwijnt spoorloos wanneer ze naar Polen wordt gestuurd. Waarom is onduidelijk en ook allerlei vragen haar verdwijning blijven onbeantwoord. Wel krijgen haar kinderen wat vreemde brieven van een onbekende afzender. Het lijken wel gecodeerde berichten, maar ze kunnen er geen touw aan vastknopen. Lizzie is ervan overtuigd dat haar moeder nog leeft en is vastberaden de verdwijning op te lossen. Beide jongeren komen al snel terecht in een Engels landhuis, Bletchley Park. Het is de plek waar de Britse geheime dienst een heel aantal knappe koppen heeft verzameld om de geheime codeberichten van het Duitse leger te ontcijferen.
Blitz
Jacob is daar als (jongste!) wiskundige gerekruteerd en hij werkt daar samen met o.a. Alan Turing aan het ontcijferen van de codes van de Enigma-machine. Het Engelse leger heeft een van deze Duitse coderingsmachines weten te onderscheppen, maar de grote vraag is hoe deze machine precies werkt om de versleutelde berichten ook weer leesbaar te maken. De noodzaak daartoe groeit want de luchtbombardementen op London worden steeds intenser en het is maar de vraag hoe lang het zal duren voordat het Duitse leger de invasie van Engeland zal starten. De druk op de groep wiskundigen neemt dus met de dag toe. In dit verhaal is Jacob een wat bedachtzame nerd, maar hij heeft ook nog de zorg voor zijn, net zo slimme, maar behoorlijk impulsieve zusje. Met deze situatieschets hebben de auteurs het podium goed neergezet, goede research, realistisch, echt gebeurd: historische fictie in optima forma, ook mede dankzij een goede verantwoording aan het eind van het boek.
Twee levensechte personages
Naast de wat bezorgde grote broer Jacob hebben de auteurs Lizzie voorzien van een paar heerlijke eigenschappen. Ze is niet alleen slim, maar ook goed van de tongriem gesneden, inventief en heel eigenwijs. Al deze eigenschappen bij elkaar maken Lizzie als hoofdpersoon van een jeugdboek onweerstaanbaar. Ze draagt een soort van lichtheid met zich mee waardoor je meteen al weet dat dit avontuur goed zal aflopen. Dat is voor de wat jongere lezers een heel fijn gegeven, want ze moeten nog meer dan 350 pagina’s verder lezen. Lizzie en Jacob komen in de loop van het boek natuurlijk heel wat praktische en mentale uitdagingen tegen die ze, soms met wat hulp, allemaal weten te overwinnen. Wat het lezen van dit dikke boek ook helpt is dat we het boek beurtelings lezen vanuit het perspectief van de twee hoofdpersonen. Zo creëren de auteurs ook de mogelijkheid om Lizzie weer eens een onbezonnen stap te laten zetten of mee te kijken bij de frustraties van de wiskundigen waarom het ze maar niet lukt het geheim van de Enigma-machine te ontcijferen.
Jeugdboek
De dreiging van de Blitz, het mysterieuze landhuis, twee perspectieven, korte hoofdstukken, een toegankelijke stijl en snelle dialogen maken het een heerlijk boek voor jongeren vanaf 11 jaar. Zeker ook door de vaak grappige bijfiguren en de humor die de auteurs door het boek strooien. En behalve de hoofdpersonages worden ook de lezers uitgedaagd: de raadsels die Lizzie bij tijd en wijle ontrafelt zullen ook een aantal lezers aan het denken zetten. Kunnen de broer en zus de verdwijning van hun moeder oplossen? Zal de Enigma-machine gekraakt worden? Bij al deze vragen en alle extra elementen die de auteurs in het boek stoppen kun je je afvragen of het niet een beetje véél is geworden? Misschien wel voor de wat oudere ervaren lezer, maar m.i. juist niet voor de wat jongere lezer. Juist voor hen zal dit boek, als Dikke December-Pil, een heerlijk kerstvakantieboek blijken te zijn. En, mede dankzij de soepele vertaling van Aleid van Eekelen-Benders, geeft dit verhaal de docent Nederlands of geschiedenis meteen een mooie ingang om de lijn door te trekken naar de hybride oorlog waar we vandaag de dag in zijn beland.
Met dank aan Uitgeverij Luitingh Sijthoff voor het leesexemplaar
‘Het raadsel van Bletchley Park’ snel bestellen? Dat kan via deze link bij Libris.nl
