Alter – Marloes Morshuis
24 oktober 2025
Marloes Morshuis en haar uitgever Lemniscaat hebben mij gefopt. Ik geef het toe én ik ben er erg blij mee. Het nieuwe, fysieke boek van Marloes Morshuis heeft namelijk twee covers. Wanneer je het boek openslaat zie je dat het deel met de titel ‘Alter’ aanzienlijk dikker is dan het andere deel, ‘Alleen Samen’ genaamd. Nu is het geval dat ik erg veel lees en soms expres even een klein tussendoortje pak. Dus tussen de dikke pillen die op mijn nog-te-lezen stapel lagen waren de 76 pagina’s van ‘Alleen Samen’ wat meer uitnodigend dan de 400 van ‘Alter’. Bovendien kende ik de schrijfster van dat deel, Cato Maris, helemaal niet. Mijn nieuwsgierigheid naar ‘Alleen Samen’ was hierdoor natuurlijk extra geprikkeld. Pas de volgende dag zette ik mijn tanden in ‘Alter’. En uiteindelijk vond ik dat eigenlijk een heel goede keuze.
Alleen Samen
Ik had natuurlijk gewaarschuwd moeten zijn. De uitgeverij van Cato Maris zou ‘Posi Pub’ zijn. Achteraf blijkt: Posi Pub bestaat helemaal niet. Heerlijk! In ‘Alleen Samen’ lezen we hoe wij in de huidige tijd onze eigen wereld kapot maken. Dat past heel goed in de dystopische verhalen die Marloes Morshuis tot nu toe schreef. Al haar boeken vertellen over een wereldpopulatie die haar klimaat kapot maakt of een heel eind onderweg is dat alsnog te doen. Met deze puinhoop als uitgangspunt schetst Morshuis in 76 pagina’s hoe slimme technocraten met geavanceerde kunstmatige intelligentie de wereld hebben gered. OK, de wereldbevolking moest dan wel instemmen met een flinke dosis overheidscontrole: ‘Big Brother is watching you’.
Rood scherm
De oplossing voor alle dreiging is gedragsverandering. Wanneer iedereen braaf het goede doet en luistert naar wat je persoonlijke ‘dialego’, jouw ideale digitale spiegelbeeld, je vertelt te doen dan kan de mensheid alle klimaatproblemen, ziekten en oorlogen overleven. Iedere 12-jarige krijgt een eigen unieke dialego die helpt om je van een naïef onnadenkend kind te ontwikkelen tot een evenwichtig handelend mens. Onderweg mag je wel een fout maken, maar teveel fouten leveren je een rood scherm op bij de maandelijkse controles. Bij drie rode schermen wordt je opgepakt en uit de maatschappij verwijderd. Via zgn. ‘transferums’ word je uiteindelijk binnen een paar dagen opgeruimd. ‘Alleen Samen’ is dus eigenlijk een historisch verhaal van de recente geschiedenis en een handleiding hoe goed te leven inéén. Van de hand van Cato Maris, de mij onbekende auteur dus, die meer dan twintig jaar geleden spoorloos is verdwenen. Waarnaartoe is al die tijd een raadsel gebleven.
Alter
Roz en Fabian zijn twee wat opstandige tieners van 15, bijna 16 jaar. Wanneer Fabian zijn derde rode scherm krijgt probeert hij weg te vluchten om niet in een transferum te belanden. Met de hulp van Wilfred, een oude vriend van Roz’ moeder, probeert Fabian een klein eiland vlak voor de kust te bereiken. Daar zou Cato Maris zich schuil houden. Al snel is duidelijk dat Wilfred en Cato oude verzetsvrienden zijn die niet onder het juk van de alziende overheid willen leven. Fabian als onverbeterlijke rebel en Roz als impulsieve tiener worden goed neergezet door de auteur. De jeugdigheid en het karakter van de jongeren krijgen diepte, zeker in de gesprekken die ze hebben met Wilfred en Cato. Morshuis vertelt in de 400 pagina’s van ‘Alter’ een spannend verhaal met veel plotwendingen. Ingebed in een verhaal met afgeleide thema’s zoals vriendschap, vrijheid en overleven neemt de auteur haar lezers mee naar een climax waarvan veel jongeren vanaf een jaar of 13/14 zullen genieten.
Dystopie
Je kunt je afvragen in hoeverre ‘Alter’ een dystopisch verhaal is. Onder de spanning van het verhaal van Roz en Fabian lezen we natuurlijk de stem van een auteur die expliciet waarschuwt voor de gevolgen van klimaatverandering en de ongebreidelde macht van kunstmatige intelligentie. Dat lijkt iets voor de toekomst, maar impliciet lees ik zowel in ‘Alter’ als in ‘Alleen Samen’ een waarschuwing tegen populisme, massahysterie en autocratie. Denk hierbij aan de deportaties naar uitzetcentra en zelfs verdwijningen van illegale immigranten in de VS op dit moment. Zijn we dus al in die toekomst beland? Feit is dat veel (geo)politieke duiders zeggen dat een aantal landen al veel verder is afgezakt in de richting een autocratie dan we ooit dachten te bereiken. In dit opzicht geeft het boek van Morshuis docenten genoeg thematische kapstokken om -vakoverschrijdend- heel diverse vraagstukken te behandelen.
Met dank aan Uitgeverij Lemniscaat voor het leesexemplaar
‘Alter’ snel bestellen kan via deze link bij Libris.nl
